نویسنده: محمد هنرمند 
در داخل کشور ما ایران، واحد رایج وزن و قیمت گذاری طلا مثقال می باشد، برخلاف بسیاری از کشور ها که از اونس تروی (Troy Ounce) برای قیمت گذاری طلا استفاده می کنند.
واحد مثقال در تاریخ تجارت خاورمیانه ریشه داشته و امروزه نیز در معاملات روزانه طلا فروشی ها و سکه های طلا بکار گرفته میشود. اینکه بدانید مثقال طلا چیست در تعیین قیمت پایه سکه بهار آزادی، تبدیل پذیری به واحد های جهانی، تفاوت مثقال طلا با مثقال صیرفی، محاسبه دقیق هزینه مالیات بر ارزش افزوده، محاسبه اجرت ساخت، نقدشوندگی و معاملات خرد تاثیرگذار است و درک آن برای انجام سرمایه گذاری در طلا بسیار حائز اهمیت می باشد.
پس در ادامه با ما همراه باشید تا شما را با مثقال طلا، گرم و انس طلا، انواع مثقال، روش تبدیل مثقال به گرم و… بیشتر آشنا کنیم.
اگه شما هم جزو آن دسته افراد هستید که می خواهید در زمینه طلا آبشده و شمش های طلای ۱۸ و ۲۴ عیار شرکتی سرمایه گذاری کنید، می توانید خرید خود را از گالری نیک شمش که دارای مجوز معتبر از اتحادیه طلا و نمایندگی رسمی فروش شمش است، انجام دهید.
مثقال طلا (Mithqal) چیست؟
مثقال طلا واحد وزنی و اندازه گیری بزرگتر از گرم است که جهت سنجش طلا در بازار های سنتی ایران به کار گرفته میشود. یک مثقال طلای خالص (۲۴ عیار) وزنی معادل ۴.۶۰۸ گرم دارد.
سیستم وزنی قدیم مثقال شرعی بوده که عدد ۴.۶۰۸ بر اساس آن محاسبه شده است.
در بازار طلای ایران قیمت هر مثقال طلا با عیار طلای ۱۷ یا ۷۰۵ محاسبه میشود. یعنی برای محاسبه وزن یک مثقال طلای ۱۷ عیار، ۱۷ را بر ۲۴ تقسیم می کنیم و عدد بدست آمده را در ۴.۶۰۸ ضرب می کنیم.
( ۱۷ ÷ ۲۴ ) × ۴.۶۰۸ = ۳.۲۶۴
طلا فروشان برای انجام معاملات سکه و شمش های کوچک از قیمت مثقال استفاده می کنند اما در زمان محاسبه باید مشخص کنید که منظور از مثقال طلا، طلای ۲۴ عیار است یا طلای ۱۷ عیار.
تاریخچه و انواع مثقال طلا
واحد پول طلایی در دوران خلافت اسلامی و امپراتوری عثمانی دینار طلا بوده که وزنی معادل ۴.۲۵ گرم (طلای ۲۴ عیار) داشته است.
امروزه از دینار طلا برای ضرب سکه های یادبود و مفاهیم تاریخی استفاده میشود.
این واحد اندازه گیری از مثقال صیرفی (واحد قدیمی زرگری) کمتر بوده و در محاسبات روزانه بازار ایران از آن استفاده نمیشود.
در زمان گذشته صرافان برای سکه های خارجی از مثقال صیرفی استفاده می کردند که وزنی معادل ۴.۵ گرم با عیار ۱۷ دارد.
امروزه از این واحد وزنی برای انجام معاملات غیر رسمی استفاده می شود که وزنی کمتر از مثقال شرعی دارد.
مثقال شرعی طلا وزنی حدود ۴.۶۰۸ گرم طلای خالص را دارد و برای وزن طلا در بازار های سنتی ایران بکار گرفته میشود.
در بازار ایران از مثقال به دلیل سابقه تاریخی و عرف بازاری که دارد، محاسبه راحت تر قیمت سکه بهار آزادی، هماهنگ بودن با وزن شمش های سنتی و مقاومت در مقابل جهانی سازی، استفاده می کنند.
مثقال طلا، گرم طلا و اونس تروی
مثقال، گرم و اونس سه واحد وزنی اصلی طلا هستند که هر ۱ مثقال طلا معادل ۴.۶۰۸ گرم ( نسبت تبدیل مثقال به گرم ) و هر ۱ اونس طلا برابر با ۳۱.۱۰۳۵ گرم است.
از آنجا که در داخل ایران قیمت مثقال بر اساس طلای ۱۷ عیار اعلام می گردد برای تبدیل کردن اونس به گرم و مثقال و برعکس اول باید عیار طلا به ۲۴ برسد، در واقع سه مانع اصلی برای تبدیل اونس به مثقال وجود دارد:
- قیمت اونس بر اساس طلای ۲۴ عیار است اما قیمت مثقال در ایران بر اساس طلای ۱۷ عیار می باشد.
- اونس جهانی قیمتی بدون حباب، مالیات و اجرت دارد، اما مثقال مالیات بر ارزش افزوده، حباب سکه و اجرت ساخت دارد.
- در بازار های محلی از واحد های تاریخی متفاوت چون مثقال صیرفی و مثقال شرعی استفاده میشود که مانع از تبدیل ثابت اونس و مثقال می شوند.
نقش مثقال طلا در قیمت گذاری سکه بهار آزادی
مثقال طلا واحد مرجعی است که جهت قیمت گذاری سکه طلای بهار آزادی مورد استفاده قرار می گیرد. در داخل بازار ایران زمانی که می خواهند قیمت سکه را محاسبه کنند ابتدا قیمت جهانی که بر حسب اونس و طلای ۲۴ عیار است را به مثقال طلای ۱۷ عیار تبدیل کرده و سپس سکه را محاسبه می کنند.
در واقع برای مشخص شدن قیمت سکه بهار آزادی در داخل ایران به طریق زیر عمل میشود:
قیمت هر مثقال طلای ۱۷ عیار
( اونس جهانی ÷ ۳۱.۱۰۳۵ ) × ۴.۶۰۸ × (۱۷÷ ۲۴) × نرخ دلار
قیمت واقعی سکه
قیمت هر مثقال × ( ۸.۱۳۳ ÷ ۴.۶۰۸ ) × ( ۹۰۰ ÷ ۷۰۵ ) + هزینه ضرب
- ۸.۱۳۳ = گرم وزن سکه بهار آزادی
- ۹۰۰ = عیار سکه بهار آزادی قدیم و جدید
- ضریب تبدیل سکه که ۱.۲۵ است و از ( ۸.۱۳۳ ÷ ۴.۶۰۸ ) × ( ۹۰۰ ÷ ۷۰۵ ) بدست می آید.
بطور مثال اگر:
اونس جهانی (۲۴ عیار) = ۲۰۰۰ دلار
نرخ دلار در ایران = ۶۰ هزار تومان
هزینه ضرب سکه = ۵۰ هزار تومان
قیمت هر گرم طلای ۲۴ عیار = ( قیمت اونس ÷ ۳۱.۱۰۳۵ ) × نرخ دلار
( ۲۰۰۰ ÷ ۳۱.۱۰۳۵ ) × ۶۰۰۰۰ = ۳۸۵۸۰۰۰ تومان
قیمت هر گرم طلای ۱۷ عیار = قیمت هر گرم طلای ۲۴ عیار × ( ۱۷ ÷ ۲۴)
۳۸۵۸۰۰۰ × ( ۱۷÷ ۲۴ ) = ۲۷۳۲۰۰۰ تومان
قیمت هر مثقال طلای ۱۷ عیار = قیمت هر گرم طلای ۱۷ عیار × ۴.۶۰۸
۲۷۳۲۰۰۰ × ۴.۶۰۸ = ۱۲۵۸۹۰۰۰ تومان
حال با وزن سکه ۸.۱۳۳ گرم، عیار سکه ۹۰۰ و ضریب ۱.۲۵ به طریق زیر قیمت واقعی سکه بهار آزادی را محاسبه می کنیم:
قیمت واقعی سکه = قیمت هر مثقال × ۱.۲۵ + هزینه ضرب
( ۱۲۵۸۹۰۰۰ × ۱.۲۵ ) + ۵۰۰۰۰ = ۱۵۷۸۶۰۰۰ تومان
حالا اگر بخواهید حباب سکه را هم محاسبه کنید باید قیمت واقعی سکه را از قیمت بازار آن کم کنید. اگر قیمت بازار بیشتر باشد حباب مثبت و اگر کمتر باشد حباب منفی میشود.
چگونه قیمت هر مثقال طلا در ایران تعیین میشود؟
در داخل ایران قیمت هر مثقال طلا با توجه به قیمت لحظه ای طلا بوده و بستگی به دو عامل اصلی با نام های قیمت جهانی اونس طلا و نرخ دلار دارد.
قیمت طلا در کشور با توجه به بازار جهانی مشخص می شود و به اونس طلا و نرخ دلار بستگی دارد. اگر اونس طلا بالا رود مثقال نیز گران می شود و اگر اونس ارزان شود مثقال نیز ارزان می گردد. چنان چه نرخ دلار آزاد بالا رود مثقال افزایش دوچندان داشته و اگر پایین بیاید مثقال هم کاهش پیدا می کند. نرخ دلار به صورت نرخ ارز آزاد و توافقی ( دلار توافقی ) وجود دارد. نرخ دلار آزاد مبنای اصلی قیمت گذاری طلا است و نوع توافقی آن را در قیمت گذاری طلای بورسی و واردات به کار می برند.
اتحادیه طلا و جواهر به صورت مستقیم در تعیین قیمت طلا تاثیر گذار نیست و نقشی ندارد و حاشیه سود و اجرت را زیر نظر دارد. این اتحادیه در اجرای قوانین، صدور مجوز واحد های صنفی، مشخص شدن اجرت المثل و سود فروشندگان و آموزش و اطلاع رسانی نقش مهمی را ایفا می کند.
نکات امنیتی و هشدارهای مهم برای سرمایهگذاران طلا ( ریسک ها )
اگر مفهوم مثقال را به خوبی درک نکنید در زمان سرمایه گذاری طلا ممکن است با دو ریسک کلیدی مواجه شوید:
ریسک تفاوت قیمت مثقال در طلافروشی ها
طلا فروشی های مختلف به دلیل استفاده از نرخ دلار های متفاوت ( آزاد، صرافی و میانگین )، اجرت ساخت ها، سود فروش، مالیات و هزینه ضرب مختلف، باعث می شوند که شما با قیمت های متفاوتی از مثقال در طلا فروشی ها مواجه شوید.
ریسک استفاده از مثقال صیرفی به جای مثقال طلا
قیمت مثقال طلا در برخی طلا فروشی ها ممکن است بر اساس مثقال صیرفی باشد و نرخی بالاتر از نرخ واقعی مشخص نماید، پس پیش از خرید، حتما قیمت واقعی را از دو مرجع دیگر هم جویا شوید تا اشتباه و تخلفی رخ ندهد.
هر مثقال طلای شرعی ۴.۶۰۸ گرم طلای خالص و هر مثقال طلای صیرفی ۴.۵ گرم طلا ( معمولا با عیار کمتر ) است. حال به عنوان مثال اگر قیمت هر مثقال طلا ۱۰ میلیون تومان و خرید طلا ۵۰ گرم باشد نمونه هایی از اشتباهات بصورت زیر است:
مثقال شرعی:
۵۰ ÷ ۴.۶۰۸ = ۱۰.۸۵۰ مثقال
۱۰.۸۵۰ × ۱۰۰۰۰۰۰۰ = ۱۰۸۵۰۰۰۰۰تومان
مثقال صیرفی:
۵۰ ÷ ۴.۵ = ۱۱.۱۱ مثقال
۱۱.۱۱ × ۱۰۰۰۰۰۰۰ = ۱۱۱۱۰۰۰۰۰ تومان
تفاوت ۱۱۱۱۰۰۰۰۰ با ۱۰۸۵۰۰۰۰۰ مبلغی است که خریدار با مثقال صیرفی اضافه پرداخت می کند.
سوالات متداول
هر مثقال طلا چند گرم است؟
هر مثقال طلا معادل ۴.۶۰۸ گرم است که در بازار های سنتی کشور هایی چون ایران، سوریه و مصر جزو واحد های رایج محسوب میشود.
آیا قیمت سکه از روی مثقال حساب می شود؟
بله، اما برای قیمت گذاری سکه مستقیما از نرخ مثقال طلا استفاده نمی شود زیرا سکه وزن ۸.۱۳۳ گرم با عیار ۹۰۰ دارد و یک مثقال معادل ۴.۶۰۸ گرم با عیار ۷۵۰ دارد و چون وزن و عیار با همدیگر متفاوت هستند باید برای محاسبه قیمت سکه از فرمول مشخص و مستقلی استفاده شود. ولی به صورت کلی قیمت سکه با توجه به قیمت مثقال طلا محاسبه می گردد.
تفاوت مثقال طلا با اونس چیست؟
مثقال طلا و اونس در موارد زیر با یکدیگر متفاوت هستند:
وزن
اونس وزنی معادل ۳۱.۱۰۳۴ گرم و مثقال وزنی برابر با ۴.۶۰۸ گرم دارد.
مقیاس
اونس بعنوان مبنای قیمت جهانی دلاری طلا بکار می رود اما مثقال برای معاملات طلای آبشده و سکه در داخل مورد استفاده قرار می گیرد.
عیار
اونس عیار ۹۹۵.۹۹۹ یا همان ۲۴ و مثقال عیار ۷۵۰ یا ۱۸ دارد.
آیا بانک مرکزی نرخ مثقال را اعلام می کند؟
خیر، نرخ مثقال طلا مستقیما توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی اعلام نمی شود بلکه بانک مرکزی از طریق سیاست های پولی و ذخایر طلایی که دارد غیر مستقیم بر روی نرخ مثقال تاثیرگذار است. بطور کلی نرخ مثقال را اتحادیه با توجه به نرخ جهانی و دلار مشخص می کند.
