نویسنده: محمد هنرمند 
طلا فلز ارزشمندی است که نماد زیبایی، ثروت و ماندگاری می باشد. باید بدانید که برای ساخت زیورآلاتی چون گردنبند، دستبند و … طلای خالص را استفاده نمی کنند، زیرا طلای ۲۴ عیار فلزی نرم است که دچار خط و خش شده و مقاومت کافی را ندارد، اما خوب در مقابل این موارد این نوع طلا از ارزش بالا و درخشندگی چشمگیری برخوردار است.
برای اینکه طلای ۲۴ عیار مناسب ساخت زیورآلات شود باید با فلزات دیگر ترکیب شده و آلیاژ طلا ایجاد گردد. این کار را برای بیشتر شدن استحکام طلا، تغییر رنگ آن و بهتر شدن قابلیت ساخت انجام می دهند. ما در این مقاله بررسی می کنیم که با آلیاژ سازی ویژگی های طلا چگونه می شود و چرا طلای خالص برای جواهرسازی مناسب نمی باشد، پس با ما همراه شوید.
طلای خالص و ویژگی های آن
طلای خالص یا طلای ۲۴ عیار به طلایی گفته می شود که دارای خلوص طلای ۹۹.۹ درصدی است و هیچ فلزی با آن ترکیب نشده است. عدد ۲۴ در سیستم عیار طلا بیان کننده مقدار خلوص طلا است و بیشترین میزان خلوص را نشان می دهد. هرچه میزان عیار کمتر باشد مقدار فلزات آلیاژی افزایش یافته و تغییراتی در ویژگی های مکانیکی طلا ایجاد می شود.
طلای خالص دارای شکل پذیری و چکش خواری بالایی است، به همین دلیل تبدیل آن به ورقه های بسیار نازک یا مفتول های ظریف بدون شکستن راحت است. این نرمی زیاد از حد نشان دهنده کم بودن استحکام طلا بوده، به صورتی که برای ساخت زیورآلات مناسب نمی باشد و خیلی راحت با خم شدگی، خراش و تغییر شکل مواجه می گردد. از این رو در صنعت جواهرسازی برای ساخت جواهرآلات از فرایند آلیاژسازی برای افزایش مقاومت طلا استفاده می کنند.
طلای ۲۴ عیار را معمولاً برای تولید شمش ها و سکه های طلا استفاده می کنند و گزینه ای بسیار مناسب برای سرمایهگذاری در طلا است. اما برای ساختن زیورآلاتی چون انگشتر، گردنبند مناسب نبوده و باید آلیاژ هایی چون طلای ۱۸ عیار و ۲۲ عیار را به کار گرفت تا بیشترین مقاومت و دوام را داشته باشد. طلایی که دارای علامت استاندارد است یعنی از عیار و خلوص واقعی برخوردار می باشد.
نرمی زیاد از حد طلای خالص
طلای خالص یا ۲۴ عیار دارای بیشترین میزان خلوص است و نرم می باشد. کم بودن سختی و مقاومت این طلا باعث می شود که با هرگونه فشار و ضربهای دچار تغییر شود، به همین منظور طلای مناسب برای ساخت زیورآلات در جواهرسازی نیست. برای اینکه این مشکل رفع شود طلاسازان فلزاتی چون نقره، مس یا پالادیوم را با طلا ترکیب می کنند تا استحکام و دوام مورد انتظار ایجاد شود.
طلای خالص به دلیل نرمی زیاد از حد با مشکلات متعددی روبرو است، مثلاً تولید انگشتر یا دستبند با طلای ۲۴ عیار باعث می شود که اگر فشار معمولی به آنها وارد شد قطعه طلا خم شده و پایه های نگین شل گردد و نگین های روی جواهرات بیفتند. استفاده از طلای ۲۴ عیار برای ساخت زیورآلات در مقایسه با طلای ۱۸ یا ۲۲ عیار باعث می شود که خراش های سطحی روی آنها ایجاد شده و دچار تغییر فرم شوند. به همین دلیل است که در جواهرسازی با استفاده از آلیاژ های طلا سختی و مقاومت طلا را بالا برده و موجب افزایش دوام زیورآلات می شوند.
آلیاژ طلا چیست و فرایند ساخت آن چگونه است؟
زمانی که دو یا چند عنصر فلزی با یکدیگر ترکیب شده تا باعث بهتر شدن خاصیت فیزیکی و مکانیکی شوند، آلیاژ به وجود می آید. فرایند آلیاژسازی در صنعت طلا به گونهای است که طلای خالص را با فلزات دیگری ذوب و ترکیب می کنند تا مخلوط یکنواختی به دست آید و بعد از سرد شدن فلزی با سختی و مقاومت بیشتر و رنگ متفاوت ایجاد می گردد. با توجه به مقدار فلزاتی که طلای خالص اضافه شده عیار طلا مشخص می شود.
نقش فلزات برای افزایش استحکام طلا
نقش فلزات دیگر برای بهتر شدن عملکرد طلا بسیار مهم است. با افزودن مس به طلا سختی و مقاومت آن در مقابل تغییر شکل افزایش پیدا کرده و رنگ طلای رز یا Rose Gold ایجاد می شود. نقره نیز در کنار درخشندگی طلا باعث بیشتر شدن استحکام آن می شود و رنگ روشنتر را به وجود میآورد. استفاده از پالادیوم نیز باعث تولید طلای سفید شده و مقاومت طلا را در مقابل سایش و خوردگی بالاتر می برد. از این رو با استفاده از این فلزات آلیاژی، زیبایی و دوام آنها افزایش پیدا می کند.
نقش عیار برای مشخص شون خلوص طلا
عیار طلا مقدار طلای خالص موجود در یک آلیاژ را نشان می دهد و هر چه عیار بالاتر باشد میزان خلوص طلا نیز بیشتر و سختی و مقاومت آن کمتر می شود. پس با توجه به نوع کاربرد طلا باید عیار آن را انتخاب کنید.
درصد خلوص تقریبی طلا و کاربرد رایج آن به شرح زیر می باشد:
- میزان خلوص ۹۹.۹ درصدی برای تولید شمش، سکه و سرمایهگذاری به کار می رود.
- مقدار خلوص ۹۱.۶ درصدی در برخی زیورآلات سنتی و سکه به کار گرفته می شود.
- خلوص ۷۵ درصدی برای ساخت جواهرات و زیورآلات کاربرد دارد.
- خلوص ۵۸.۵ درصدی برای زیورآلات مقاوم و استفاده روزانه کاربرد دارد.
میان عیار و استحکام طلا رابطه معکوسی برقرار است به صورتی که با بالا رفتن میزان عیار مقدار طلای خالص نیز بیشتر شده، اما فلز نرمتر است و از استحکام کمتری در مقابل خط و خش و ضربه برخوردار می باشد. از طرف دیگر با کم شدن میزان عیار فلزات آلیاژی افزایش یافته و سختی و دوام طلا بالاتر می رود. پس طلای ۱۸ عیار جزو محبوبترین نوع های طلا برای ساخت جواهر می باشد، زیرا بین میزان خلوص، زیبایی و استحکام تعادل خوبی برقرار کرده است.
نتیجه آلیاژ سازی و رنگ های مختلف طلا
طلای سفید و نقش پالادیوم/نیکل
از ترکیب طلای خالص با پالادیوم و نیکل طلای سفید بدست می آید. استفاده از این فلزات باعث کم شدن رنگ زرد طبیعی طلا شده و استحکام و مقاومت آن را بالا می برد. در اکثر نمونه ها برای اینکه به رنگ سفیدتر و درخشانتر دست پیدا کنند با لایهای از رودیوم سطح طلای سفید را پوشش می دهند. پالادیوم در مقایسه با نیکل باعث ایجاد حساسیت کمتر شده، پس گزینه بهتر برای ساخت جواهرات است.
طلای رز و تاثیر مس
طلای رز یا رز گلد حاصل ترکیب طلای خالص و مس است و گاهی درصد کمی نقره نیز به آن اضافه می کنند. هرچه مقدار مس به کار رفته در این آلیاژ بیشتر باشد رنگ طلا به قرمزی و صورتی نزدیکتر می شود، در کنار این موضوع مس باعث بیشتر شدن سختی و دوام طلا برای ساخت زیورآلات می شود.
سایر رنگ ها ( سبز، آبی و مشکی )
با آلیاژ سازی می توان رنگ های متنوعی را ایجاد کرد مثلاً برای تولید طلای سبز باید درصد نقره و گاهی کادمیوم را افزایش داد. یا براب تولید طلای آبی از ترکیب فلزاتی چون ایندیوم یا گالیم استفاده می کنند که بیشتر جنبه تزیینی و هنری دارند. در ساخت طلای مشکی از پوشش های سطحی مانند روتنیوم یا رودیوم مشکی استفاده می شود، گاهی اوقات نیز این کار را با فناوری های پیشرفته پوشش دهی و اکسیداسیون انجام می دهند.
این رنگ هایی که عنوان کردیم در مقایسه با طلای زرد سفید و رز از رواج کمتری برخوردار هستند و معمولاً برای یک سری از جواهرات خاص و لوکس به کار گرفته می شوند.
تفاوت میان جواهرات خریداری شده و طلای سرمایهگذاری
در زمان خرید زیورآلات طلا در کنار ارزش طلایی که در ساخت آن زیورآلات به کار رفته است باید مبلغی را بابت اجرت ساخت، مالیات و سود فروشنده نیز پرداخت کنید. ارزش ذاتی طلا طبق وزن، عیار و قیمت روز طلا مشخص می شود و هرچه یک قطعه طلا از طراحی پیچیدهتر و ظریفتری برخوردار باشد، اجرت ساخت آن نیز بالاتر می رود. به همین منظور در زمان فروش مجدد زیورآلات باید قسمت قابل توجهی از مبلغ را به اجرت ساخت و هزینه های جانبی اختصاص دهید.
حال این سوال مطرح است که آیا خرید جواهر طلا سرمایهگذاری محسوب میشود؟ در پاسخ به این سوال باید بگوییم که خرید جواهرات یکی از راه های حفظ ارزش دارایی می باشد ولی بهترین گزینه نیست. زیرا خرید جواهرات در کنار بهای ذاتی که دارند همراه با هزینه هایی چون اجرت ساخت و هزینه های جانبی دیگر می باشند که هنگام فروش، دیگر به فرد سرمایه گذار باز نمی گردد. اما اگر سرمایه گذاری را در مواردی چون شمش و سکه طلا انجام دهید با اختلاف قیمتی کمتری میان قیمت خرید و فروش روبرو می شوید.
اگر شما زیورآلات را با هدف استفاده در کنار سرمایهگذاری خریداری می کنید، کار درستی انجام داده اید اما چنانچه هدف فقط سرمایهگذاری و افزایش ارزش دارایی است باید گزینهای را انتخاب کنید که تفاوت میان ارزش ذاتی طلا با ارزش بازار آن کم باشد.
سوالات متداول
طلای ۱۸ عیار بهتر است یا ۲۲ عیار؟
طلای ۱۸ عیار در مقایسه با طلای ۲۲ عیار استحکام بیشتری دارد، گزینه مناسبتر برای استفاده روزمره است. از طلای ۲۲ عیار معمولاً برای ساخت زیورآلات سنتی و سرمایهگذاری استفاده می کنند.
چرا برخی کشور ها از طلای ۹ عیار استفاده می کنند؟
طلای ۹ عیار دارای دوام بالایی است و قیمت پایینتری در مقایسه با طلا های با عیار بالاتر دارد به همین دلیل برای تولید زیورآلات گزینه اقتصادی محسوب می شود.
آیا طلای سفید، طلای خالص است؟
خیر طلای سفید یک نوع آلیاژ طلا است که با استفاده از فلزاتی چون پالادیوم و نیکل ایجاد شده است یا روی آن را لایهای رودیوم قرار می دهند.
چگونه از اصل بودن عیار طلا مطمئن شویم؟
شما با بررسی کردن علامت استاندارد حک شده روی طلا و خرید از فروشنده معتبر و دریافت فاکتور رسمی می توانید نسبت به عیار طلا مطمئن شوید.
